Als je geboren bent als meisje en jij je hele leven te horen krijgt dat je een meisje bent, is je genderidentiteit niet iets waar je over nadenkt. Als ik voor mezelf spreek tenminste. Ik wist niet dat er meer dan man en vrouw was om je mee te identificeren voor het grootste deel van mijn leven. Ik keek veel tv en las veel, maar ook dat zette me niet aan het denken. Totdat ik een Netflix comedy show van Mae Martin keek in 2023.
Belangrijk om te weten: non-binair zijn, valt theoretisch gezien onder het kopje ‘transseksueel’, maar niet iedereen ervaart dat op die manier. Onder non-binair valt dan weer genderfluid: wanneer je genderidentiteit vrijuit over het spectrum beweegt en dus niet per se vast staat. Ik identificeer me als non-binair/genderfluid.
SAP van Mae Martin heeft mijn horizon verbreed
Mae Martin is de eerste persoon die ik ooit heb horen zeggen dat geslacht en gender totaal los van elkaar staan. Toen viel er ineens zoveel voor mij op z’n plaats. Ik wist al dat non-binaire mensen bestonden, maar toen begreep ik pas hoe iemand dat kon voelen. Toen begreep ik de mindset van mensen die niet cis-gender of trans zijn pas (iemand van wie de genderidentiteit overeenkomt met het geslacht dat is vastgesteld bij de geboorte). Gek genoeg heb ik nooit een probleem gehad met het begrijpen van trans mensen, maar non-binair zijn was altijd iets ongrijpbaars.
Feel Good van Mae Martin nam me mee in het ‘non-binaire proces’
Toen Mae mijn interesse had gewekt, wilde ik natuurlijk meer weten. Ik kende zelf geen enby’s (non-binaire mensen) en had daar in popcultuur ook nog niets van meegekregen. Mae was dus mijn enige “voorbeeld” (al wist ik toen nog niet dat ik een voorbeeld zocht). Toen ben ik de serie Feel Good gaan kijken die je meeneemt in Mae’s reis om te ontdekken dat die non-binair is. Je ziet Mae worstelen met genderidentiteit en een hoop andere dingen. Omdat ik sommige worstelingen en onzekerheden herkende, ging ik toen pas nadenken over mijn eigen genderidentiteit.
All our hidden gifts liet een ‘genderfluid proces’ zien
Tot op dit moment had ik zelf niets ondernomen om mijn eigen genderidentiteit te onderzoeken. Ik wist wel dat ik me niet comfortabel voelde met het woord ‘vrouw’, maar ik dacht dat dat misschien lag aan het feit dat ‘vrouw’ impliceert dat je volwassen bent en je ook zo moet gedragen. Dat je constant verantwoordelijk moet zijn en dat zag ik echt niet zitten. (Momenteel als 28-jarige nog steeds niet overigens). Maar, ‘man’ paste ook totaal niet, want er waren genoeg dagen dat ik heel tevreden was met mijn feminiene lichaam. En ik vond mezelf ook niet genoeg op Mae lijken om te denken dat ik non-binair was.
Toen kwam ik All our hidden gifts tegen en ik ben een sucker voor YA queer urban fantasy. Dat boek ging natuurlijk meteen mee naar huis. Daarin las ik over Roe’s proces in het ontdekken van diens genderidentiteit: genderfluid. Dat raakte me ontzettend op een of andere manier. Het klikte met iets binnenin mij waar ik nog helemaal niet klaar voor was. Dit was de eerste keer dat ik over iemand las die precies dezelfde worstelingen en onzekerheden had als ik. Dat was enorm confronterend, maar maakte me ook nieuwsgieriger. Toen pas ging ik zoeken naar: ‘wat is non-binair zijn?’, ‘wat is genderfluid zijn?’ en ‘hoe weet ik wat mijn genderidentiteit is?’ Ik hoopte op een quiz waar na twintig vragen een resultaat uitrolt, maar helaas.
Ondertussen kan ik nog steeds niet met 100% zekerheid zeggen dat ik non-binair/genderfluid ben, want ik heb nog steeds geen “voorbeeld”. Iemand zoals ik die zegt dat het oké is om jezelf te zijn. Überhaupt heb ik heel weinig queer mensen in mijn omgeving. Misschien dat ik me daarom steeds afvraag ‘ben ik wel queer genoeg?’
Ben ik wel queer genoeg?
Inmiddels heb ik een boek van Rick Riordan (Magnus Chase and the Hammer of Thor) gelezen waar een genderfluid personage in zat waar ik me totaal niet in kon herkennen. Het is een heel gaaf personage, maar Alex straalt zoveel zelfvertrouwen uit en weet zo goed wie die is, en daar ben ik nog lang niet.
Ook heb ik Sex Education gekeken en weer kon ik me niet met bijvoorbeeld Cal identificeren. Cal is behoorlijk uitgesproken en proactief en zo ben ik helemaal niet. Ik weet nog niet eens of ik wel klaar ben voor andere voornaamwoorden dan zij/haar, omdat ik andere mensen niet tot last wil zijn. Deze personages zijn toffe voorbeelden voor mensen die al weten wat hun genderidentiteit is. Ik zoek juist representatie voor de enby’s onder ons die nog zoekende zijn.
I Kissed Shara Wheeler bood eindelijk de representatie die ik zocht
Ondanks dat dit boek totaal niet mijn ding was (geen urban fantasy, daar ga je al), heb ik enorm genoten van de reis van Smith die ontdekt non-binair te zijn. Ik vond het ontzettend jammer dat Smith ‘maar’ een bijpersonage was en hun reis een minuscuul deel van het boek was. Hun ervaringen bevestigde voor mij toch iets meer: ja, ik ben ook wel echt non-binair. Ik wil geen druk voelen om constant man of vrouw te zijn. Ik wil gewoon voelen zoals ik me voel.
FAQ Gender was niet de eye-opener die ik verwacht had
FAQ Gender is een boek speciaal voor enby’s en mensen met enby’s in hun omgeving! Ik had torenhoge verwachtingen. Ik herkende me ontzettend in sommige van Thorns worstelingen, maar ik had ook op meer praktische voorbeelden gehoopt. En ik hoopte meer te lezen over Thorns journey naar hun huidige genderidentiteit. Thorn is wederom iemand die zelfverzekerd overkomt en ontzettend gelukkig is met hun genderidentiteit. En zoals ik eerder al zei, ben ik daar nog lang niet.
Praktische tips die ik in FAQ Gender had verwacht
FAQ Gender bevat een hoofdstuk dat behandelt: ‘Hoe zie ik er non-binair uit?’ Ik hoopte op tips, maar helaas. Natuurlijk is het antwoord ‘iedere enby ziet er anders uit en dat is helemaal oké’. Toch hoopte ik dat er nog tips zouden komen over hoe je er androgyn uit kunt zien, maar helaas.
Zelf heb ik namelijk heel lang gezocht naar wat ik met mijn haar moest doen. Ik had heel lang haar dat totaal niet werkte op dagen dat ik me meer mannelijk of enby voel dan feminien. Het was een enorme stap voor mij om dat eraf te laten halen. Eerst heb ik gezocht naar ‘genderfluid hairstyles’, maar dat leverde niks op. Toen heb ik gewoon maar een pixie cut genomen om te kijken hoe ik me daarbij zou voelen. Dat werkt voor mij supergoed. Het scheelt dat ik een superlieve kapster heb die met me meedenkt, een veilige omgeving creëert en mijn genderidentiteit accepteert.
Inmiddels heb ik gelukkig ook een aantal enby kennissen aan wie ik tips kan vragen. Ik vroeg me bijvoorbeeld af: ‘nu ik enby ben, moet ik dan een binder kopen? Is dat niet gevaarlijk? Is dat niet superduur? Waar haal je zoiets überhaupt?’ En het antwoord was uiteraard: ‘Nee, dat hoeft helemaal niet. Anders experimenteer je eerst met een strakke sportbh?’ Nou, ik heb staan janken in het pashokje, omdat die strakke sportbh en een wijd T-shirt zoveel goeds deden voor mijn zelfbeeld. Een hele laagdrempelige verandering, maar wel eentje die ontzettend met mijn genderdysforie heeft geholpen op dagen dat ik me meer mannelijk of enby voel dan feminien.
Waarom is FAQ Gender toch een aanrader?
Even terug naar FAQ Gender: toch vind ik dit boek een enorme aanrader. Om de zoveel pagina’s krijg je een soort reminder dat je moet doen wat goed voelt voor jou en dat je met mensen in gesprek moet blijven. En dat alles oké is, dat je er mag zijn. Dat raakte me enorm. Ook het feit dat het normaal is om de druk te voelen om constant uit de kast te komen én dat het helemaal prima is om het dan niet te doen, vond ik erg bevrijdend. En de praktische voorbeelden van hoe je iemand genderneutraal kunt aanspreken. FAQ Gender heeft me op heel veel verschillende manieren aan het denken gezet en ik hoop dat heel Nederland dit boek leest. Ik ga het in ieder geval aan iedereen in mijn directe omgeving aanraden.
Waarom zijn er zo weinig queer fantasyboeken van eigen bodem?
Meer dan de bovengenoemde queer popcultuur dingen, zijn er tot nu toe niet in mijn wereld. De meeste boeken die ik lees, hebben hoogstens een queer bijpersonage. Dan is het meestal homoseksueel of lesbisch personage, niet eens iemand met een ‘bijzondere’ genderidentiteit or iemand die panseksueel of aseksueel is. Maar goed, ik lees nou eenmaal het liefst fantasy, dus misschien is het mijn eigen schuld.
Dus: waarom zijn er zo weinig queer fantasyboeken van eigen bodem? Dan bedoel ik boeken die toffe fantasy bevatten én queer representatie. Boeken waarin queerness niet per se de boventoon voert, maar we wel een journey meemaken bijvoorbeeld. Voor goeie queer rep moet je voor mijn gevoel toch al snel naar contemporary of naar het Engels grijpen, helaas pindakaas.
Dit zijn mijn favoriete fantasyboeken van eigen bodem met goeie queer representatie erin (maar ik zou het niet per se queer boeken noemen):
- Het Licht van Lorelei van Jen Minkman
- De Vha’Rhymn serie en Ondine van Valentijn Ringelberg
- De ‘Het laatste drakenei’-serie van Claudia Boon
- Ellowyns toren van Cathinca van Sprundel
- Verhalenbundel ‘Lang en Gelukkig’ van uitgeverij Het Papieren Zwaard
- En korte verhalen ‘Barones der Doden’ van Britt Zwijnenberg, ‘Wachter van het Dodenpad’ van Natascha van Limpt en ‘Voordat het Smelt’ van Heleen Blesgraaf van uitgeverij De Boekenvos
- Muren van IJs van Nanouk Kira
- Wisselkind van Lenno Vranken
That’s all folks, helaas
Omdat ‘dit alles is’, wil ik daar juist op focussen in deze conclusie. Als er meer diverse representatie had gezeten in popcultuur toen ik jonger was, had ik misschien veel eerder ontdekt dat ik gelukkiger ben als enby. Dat had een hoop gejank en onzekerheid gescheeld. Ook nu mis ik nog steeds voorbeelden die aan de wereld vertellen dat het oké is om genderfluid te zijn, maar niet op een schreeuwerige manier. Op een manier waar ook ik me als zoekende introvert in kan vinden. Dus: heb jij queer fantasy aanraders van eigen bodem voor mij? Laat het alsjeblieft weten. En laten we extra lief en begripvol naar elkaar zijn, ook buiten pride month.
