Vanwege de hype rondom Hungerstone van Kat Dunn wordt Carmilla (1972) van Joseph T. S. Le Fanu ineens weer massaal gelezen. Carmilla is namelijk hét boek dat Dracula (1897) van Bram Stoker heeft geïnspireerd. Hét boek dat je zou moeten lezen voor sapphic vampieren. Je voelt waarschijnlijk aan mijn toon al dat je met deze marketing in gedachten teleurgesteld zult raken.
PS: Op mijn editie van dit boek staat ‘Sheridan Le Fanu’ als auteur en wordt er veel nadruk gelegd op de sapphic romance. Hierdoor nam ik aan dat het geschreven was door een vrouw. Neen. De auteur heet Joseph Thomas Sheridan Le Fanu. Beetje misleidend en dat vind ik erg jammer, vandaar deze dislaimer.
Waar gaat Carmilla over?
Laura woont in een afgelegen kasteel in Oostenrijk, samen het haar vader. Natuurlijk is ze eenzaam, dus wil haar vader op zoek naar een meisje van dezelfde leeftijd om zijn dochter gezelschap te houden. Toevallig verongelukt een paardenwagen vlakbij waar precies zo’n meisje in zit! En ze is nog beeldschoon ook! Dit is het beginpunt van een vreemde vriendschap met de mysterieuze Carmilla.
Een duidelijke metafoor voor hoe de rijken de armen uitbuiten
Carmilla is dame van goede afkomst die letterlijk leeft van de armen. Spenkevich vertelt op Goodreads: “Dit boek biedt een interessant perspectief op de strijd tussen klassen en het klein houden van de armen. Boerenmeisjes zijn vaak het slachtoffer van vampieren en leden van de middenklasse (zoals Laura’s vader en de generaal) zien deze sterfgevallen gewoon als een ziekte die zich onder de armen verspreid, zoals gewoonlijk. Ze denken dat hun rijkdom en hun kastelen hen zullen beschermen van zo’n zelfde lot. Carmilla ziet de armen als niets meer dan een maaltijd.”
Hoezo “steeped in sexual tension and gothic romance”?
Carmilla wordt geprezen als een ‘dark sapphic romance’, maar daar zie je niets van terug, zeker niet als je eerst Hungerstone hebt gelezen. Vergeleken met de huidige standaarden is Carmilla niet duister en eigenlijk niet eens spannend. Laura vraagt zich het grootste gedeelte van het boek af waarom Carmilla zo vreemd is en verdenkt haar pas vrij laat van vampirisme. Juist omdat iedereen al weet waar dit verhaal heen gaat, is zo’n naïef hoofdpersonage frustrerend. Er wordt wel iets van een plotwending opgebouwd, maar dit loopt uit op een anticlimax omhuld met infodumps.
Laten we het dan even over die sapphic romance en seksuele spanning hebben. Ja, Laura vindt Carmilla beeldschoon, maar daar blijft het bij. Waar zijn de vlinders en de aantrekkingskracht? Laura vindt het zelfs ongemakkelijk als Carmilla wel soort van met haar flirt, of ze begrijpt het niet of ze ziet überhaupt niet in dat het gebeurt. Deze zogenaamde queer romance is duidelijk geschreven door een man…
Toxic beeld van lesbiënnes
Wat wel erg interessant en tegelijk toxic is, is dat dit boek duidelijk laat zien wat voor beeld mannen hebben van lesbiënnes in 1872. Punt vertelt op Goodreads: “De auteur zet lesbiënnes neer als roofdieren om de lezer te choqueren en bevestigt daarmee het beeld dat mensen hebben van een heteronormatieve samenleving. Carmilla voelt als een waarschuwing voor mannen om hun dochters te beschermen tegen lesbiënnes die hun onschuld komen stelen. De mannen in het boek willen Laura redden van de slechte Carmilla (en geïmpliceerd van homosexualiteit), en hun perspectief wordt neergezet als rechtvaardig. Met dit boek worden kwetsende stereotypes bevestigt, in plaats van dat we blij moeten zijn met sapphic representatie.”
Dan voegt hieraan toe op Goodreads: “Carmilla’s aantrekkingskracht tot Laura wordt afgedaan als ‘maar een onderdeel’ van wat vampieren doen om hun slachtoffer te pakken en martelen”, waarmee homosexualiteit dus gereduceerd wordt tot een gruwelijk ritueel. “Dit is een verhaal over een lesbische vampier die achter een heterosexueel meisje aan gaat, en dat loopt niet goed af,” vermeldt ook Barbara op Goodreads. “Carmilla’s sexualiteit wordt letterlijk alleen gebruikt om haar personages te demoniseren.”
Alsof dit nog niet erg genoeg is, zit er helaas ook racisme in Carmilla.
Gelukkig wordt de sapphic romance in hervertelling Hungerstone een stuk beter aangepakt.
Carmilla bevat wel daadwerkelijk vampieren
Ik was enorm teleurgesteld dat er niet daadwerkelijk vampieren zaten in Hungerstone. Gelukkig stelt Carmilla wat dit betreft niet teleur. Carmilla is écht een vampier en de personages komen daar (uiteindelijk) ook achter. Het zou tof zijn geweest als die climax niet gehuld was in infodumps, maar blijkbaar kun je wat dit betreft niet te veel verwachten van een boek uit 1872. Het is fijn dat alle vreemde dromen, hallucinaties en fysieke symptomen samenkomen in een samenhangende en kippenvelopwekkende verklaring, juist omdat ik dit miste in Hungerstone.
Kortom: voor de queer representatie hoef je het niet te doen
Carmilla is interessant om te lezen als je wil weten waar vampierenliteratuur ooit begonnen is, maar voor de ‘dark sapphic romance’ hoef je het zeker niet te doen. De schrijfstijl is ontzettend droog en bevat veel lange en complexe zinnen. Er wordt met een noodgang door het verhaal gerend. De personages zijn erg oppervlakkig. Het is al met al gewoon eigenlijk niet zo’n goed boek, behalve als je het bewust in het tijdsbeeld plaatst en niet te hoge verwachtingen hebt.
Er zitten wel een aantal mooie, romantische quotes in en er zit veel potentie in de vampierenlore, als het geen infodump was geweest. Spenkevich vertelt op Goodreads: “De krachtige en verlammende fysieke grip van een vampier heeft, is de perfecte metafoor voor hoe de figuurlijke verleidende grip die Carmilla op Laura heeft, Laura zal achterlaten als een lijk of als een vampier.” En het is een vrij kort verhaal, dus je bent er snel doorheen. Meer kan ik er helaas niet van maken.
Carmilla
Toxic en intrigerend
Goed
- Interessante lore
- Potentie voor romantiek
- Geeft tijdbeeld goed weer
- Krachtige metaforen
Niet zo
- Infodumps
- Lange zinnen
- Homofoob
- Racistisch
- Voorspelbaar
