Wanneer werd er voor het laatst een grote hitfilm geproduceerd die niet gebaseerd is op een boek, een remake, een sequel of een bestaande franchise? Het antwoord kost tegenwoordig opvallend veel denkwerk om een film of serie te verzinnen die geen boekadaptatie is. Terwijl de stroom aan boekadaptaties maar doorgaat, lijkt de originaliteit in de film- en seriewereld langzaam een zeldzame luxe te worden. Van The Housemaid van Freida McFadden en The Devil Wears Prada van Lauren Weisberger tot Holly Jackson’s young adult thriller A Good Girl’s Guide to Murder en Andy Weir’s epische science fiction Project Hail Mary. Succesvolle boeken worden gretig omgezet in films en series. Streamingdiensten als Netflix en Disney+ profiteren van deze trend en stimuleren het alleen maar verder. Waarom risico nemen met een onbekend idee, als een bestseller al een hecht publiek en marketingwaarde heeft?
Een veilig keuze
Laten we eerlijk zijn, vanuit een commercieel perspectief is een boekadaptatie een logische en slimme investering. Een populair boek heeft namelijk al bewezen dat er vraag is naar het verhaal. Het heeft al een fanbase, recensies en bekendheid. Voor studio’s betekent dat minder onzekerheid en een grotere kans op financieel succes. Katsjing! Zeker in een tijd waarin productiebudgetten blijven stijgen door arbeidsdruk, inflatie en concurrentie. Grote films kunnen tegenwoordig honderden miljoenen euro’s kosten alleen al om te produceren en te promoten. Wanneer er zoveel geld op het spel staat, kiezen producenten liever voor een verhaal waarvan ze weten dat mensen het zullen waarderen. Creativiteit wordt dan geen artistieke keuze meer, maar een financiële berekening. Het gevolg? Een industrie die steeds meer draait om herkenbaarheid. Niet per se omdat het beter is, maar omdat het veiliger voelt.
Streamingdiensten hebben deze ontwikkeling verder versterkt. Deze platforms concurreren voortdurend om de aandacht te trekken van kijkers. In een overvolle markt moet een nieuwe serie of film direct opvallen, zeker met onze hedendaagse korte aandachtsboog. Een bekende boektitel op een poster of billboard valt meteen op. Wie een boek heeft gelezen, is sneller geneigd om een serie of film te gaan kijken. Zo werden na de populariteit van Heated Rivalry, gebaseerd op de gelijknamige boekenreeks van Rachel Reid, al gauw andere soortgelijke boeken getransformeerd naar het grote scherm, zoals Off Campus (Elle Kennedy).
De titel roept direct herkenning op en zorgt voor nieuwsgierigheid. Wordt het zoals ik het me had voorgesteld of is het helemaal iets anders? Dat maakt adaptaties verleidelijk voor streamingdiensten die voortdurend nieuwe content nodig hebben om hun abonnees vast te houden. Toch schuilt daarin een paradox. Streamingdiensten presenteren zichzelf vaak als vernieuwers die grenzen verleggen en ruimte bieden aan nieuwe makers. Tegelijkertijd investeren zij enorme bedragen in verhalen die hun succes al hebben bewezen. De risico’s worden beperkt, maar daarmee ook de kans op echte vernieuwing.
Is een adaptatie echt minder creatief?
Nee, een boekadaptatie betekent niet automatisch dat het slecht of lui is. Integendeel, sommige van de beste films ooit zijn gebaseerd op boeken. Een adaptatie vereist vakmanschap en samenwerking. Een roman van honderden pagina’s moet worden teruggebracht tot een film van ongeveer twee uur. Personages, dialogen en verhaallijnen moeten opnieuw worden gestructureerd voor een ander medium dat veel meer de nadruk legt op visualisatie. Bovendien kunnen filmmakers met deze visualisatie een verhaal verrijken door middel van muziek en acteerprestaties die een boek niet zo direct kan bieden. Een goede adaptatie is meer dan een letterlijke vertaling; het is een interpretatie. Het probleem ontstaat pas wanneer adaptaties de norm worden in plaats van een aanvulling. Wanneer studio’s vrijwel uitsluitend investeren in bestaande intellectuele eigendommen, krijgen originele scenario’s steeds minder ruimte om zich te bewijzen.
De grootste zorg is dus niet dat er te veel boekadapties worden gemaakt. Het echte probleem is wat daardoor naar de achtergrond verdwijnt. Veel iconische films uit het verleden begonnen als originele ideeën. Niemand vroeg ooit om The Titanic (1997), Pulp Fiction (1994) of Inception (2001). Deze verhalen bestonden niet als bestseller, franchise of merk. Ze kregen de kans omdat iemand geloofde in een nieuw idee. Stel dat die projecten vandaag zouden worden gepitcht. Zouden ze dezelfde kans krijgen of zou een producent vragen of er toevallig ook een populaire boekenreeks achter zit? Originaliteit is immers niet iets wat vanzelf ontstaat. Het heeft ruimte nodig om te mislukken, te experimenteren en soms zelfs te falen. Wanneer elke investering direct winst moet opleveren, wordt innovatie een risico dat men liever vermijdt.
Het einde van originaliteit?
Misschien is het te pessimistisch om te spreken van het einde van originaliteit. Er worden nog steeds originele films en series gemaakt, vaak met veel succes. Maar ze lijken steeds vaker de uitzondering te zijn in plaats van de regel. Boekadaptaties zullen dus altijd bestaan en terecht zijn. Goede verhalen verdienen het om een nieuw publiek te bereiken. Maar wanneer de industrie vrijwel uitsluitend vertrouwt op bestaande successen, dreigt het iets belangrijks te verliezen,namelijk de moed om iets nieuws te proberen. De vraag is daarom niet of boekadaptaties moeten verdwijnen, maar of er nog voldoende ruimte overblijft voor verhalen die nog niet bestaan. Want als de filmwereld alleen blijft teruggrijpen op bestaande successen, lopen we het risico dat de grootste hit van morgen nooit wordt gemaakt.
