Death of the Author is een concept uit de literatuurkritiek die steeds meer algemene bekendheid heeft gekregen. Wie betrokken is in online discussies en vormen van ‘cancel culture’ kent kan er niet omheen. Toch is de manier waarop dit concept vaak terugkomt, ironisch genoeg, niet helemaal te rijmen met hoe Roland Barthes het in eerste instantie bedoelde in zijn essay uit 1967. Nnedi Okorafor gaat onder andere in op dit thema in haar nieuwste literaire science fictie boek Death of the Author.

Ik ontving via Van Ditmar een recensie-exemplaar van dit boek.

**Waar gaat Death of the Author over?**

Tijdens de bruiloft van haar zus krijgt Zelu twee vervelende nieuwtjes. Het eerste nieuws is dat ze haar baan als schrijf docent kwijt is. Het tweede is dat haar boek voor de tiende keer is afgewezen door een uitgever. In dit dieptepunt besluit ze als laatste kans nog een heel nieuw boek te schrijven. Ze schrijft science fictie verhaal Rusted Robots over een wereld waarin mensen zijn uitgestorven en er alleen nog robots zijn. Het boek wordt groter dan ze ooit had kunnen voorzien. Maar hoe groter het boek wordt en hoe beroemder Zelu zelf wordt, hoe verder ze van haar eigen verhaal af komt te staan.

**Het Death of the Author Concept**

Als haar boek verfilmd wordt door een bekende regisseur en door miljoenen mensen geliefd wordt tilt het Zelu naar een nog veel grotere bekendheid. Heel veel mensen zien de film en het overgrote deel van de critici zijn enthousiast. Maar Zelu zelf kijkt er vol afschuw naar. De film is een interpretatie van haar boek die totaal niet past bij haar eigen visie. De films is aangepast om meer behapbaar te zijn voor het grote Amerikaanse publiek. Het verhaal speelt zich niet meer in Lagos af en zelfs de namen van hoofdpersonen Ankara en Ijele zijn verandert.

Dit is een van de vele momenten waar het concept uit de titel van dit boek terugkomt. Death of the Author, is een idee uit een essay van Roland Barthes uit 1967. Het houdt in dat kunst door elke lezer zelf geïnterpreteerd wordt en de intentie en biografie van de schrijver daarbij niet belangrijk is.

Omdat dit boek afwisselt tussen schrijfster Zelu en haar boek Rusted Robots is het voor de lezer juist onmogelijk gemaakt om de twee los van elkaar te zien. Okorafor gaat in tegen het idee van Barthes. Ook de andere personages hebben in haar boek inspraak in de interviews die tussendoor verspreid zitten. Het boek heeft niet één echte auteur en zorgt er daarmee voor dat het juist aan allerlei contexten verbonden zit.

Tegelijkertijd heeft Zelu ook de rol van auteur in het boek. De enorme bekendheid van Zelu en het succes van haar boek zorgen ervoor dat ze naast fans ook een groot aantal critici en haters verzameld. Ze komt gedurende het boek in aanraking met vervelende paparazzi, commercialisering van haar verhaal en online fanficties. Dit leidt ertoe dat Zelu er helemaal klaar mee is. Ze heeft er zelfs spijt van dat ze het verhaal ooit met anderen gedeeld heeft.

Culturele en persoonlijke achtergronden

Hoofdpersoon Zelu is Amerikaans Nigeriaans en dit is een belangrijk deel van zowel haar eigen leven als Rusted Robots. Er zit veel complexiteit in de band die de hoofdpersoon heeft met haar achtergrond en haar familie. Beide komen met veel conflict en tegenstrijdige gevoelens. Zelu en haar zussen hebben moeite met sommige tradities en gewoontes van hun familie. Tegelijkertijd putten ze er ook heel veel liefde en comfort uit. Ze bevinden zich in een moeilijk midden waar ze er niet helemaal bij horen in Amerika noch in Nigeria.

Voor Zelu specifiek, die als twaalfjarig kind uit een boom gevallen is en sindsdien in een rolstoel zit, komt ze in het land van haar familie voor meer oordelen en negativiteit te staan. Zelu en haar robotpersonage Ankara zitten beide in een positie waar de verwachtingen en idealen van degene om hen heen niet helemaal aansluiten bij hun eigen doelen. Ook andere thema’s lopen parallel tussen het verhaal van Zelu en robotpersonage Ankara. Beide worstelen met ideeën over wat een lichaam is en de keuze voor protheses.

Robots, AI, de Ruimte en… Elon Musk?

Waar veel mensen om haar heen angstig zijn voor technologische ontwikkelingen omarmt Zelu ze volledig. Omdat ze door haar beperking voor veel dingen gedeeltelijk van haar familie afhankelijk is, is ze bijvoorbeeld enorm enthousiast over de vrijheid die een zelfsturende auto haar te bieden heeft. En dat is nog maar het begin. Hoe verder we komen in het verhaal hoe meer mogelijkheden er op haar pad komen.

Ook in het verhaal over robots Ankara en Ijele komt dit onderwerp sterk naar voren. Hun wereld waarin mensen niet meer bestaan, gaat in tegen het idee dat technologie perse een tegenpool van de natuur is. De robots zijn door mensen geprogrammeerd en hebben daarom veel aspecten van ons overgenomen, waaronder emoties. Op sommige momenten heeft het een ethos die vergelijkbaar is met dat van The Wild Robot of Becky Chamber’s Monk & Robot serie.

Voor het grootste deel is dit interessant. Toch roept het bij mij vraagtekens op wanneer er een rijke man op het toneel verschijnt die beroemdheden een reis naar de ruimte aanbiedt. Peter Jackson voelt als sterk geïnspireerd door Elon Musk. Dit personage wordt neergezet als een grotendeels sympathiek persoon. Zelu is enthousiast over technologie, heeft altijd al naar de ruimte willen gaan en heeft een drang om weg te gaan van alles. Het is dan ook begrijpelijk voor haar personage om Jackson’s aanbod te waarderen. Wat vreemd is, is dat dit verder niet meer teruggekoppeld wordt aan eerdere thema’s van woedende fans, online controversie en cancel cultuur. De enige kritiek die in het verhaal gegeven wordt op Zelu’s plan om de ruimte in te gaan, zijn zorgen van haar geliefden om haar veiligheid.

Het perspectief van Msizi

In aanloop tot het einde is een van de laatste hoofdstukken van dit boek een interview met Zelu’s partner Msizi. Hij geeft in dit interview een uitleg van zijn eigen achtergrond en hoe hij gekomen is waar hij nu is. Ik vond hem gedurende het boek een interessant personage. Hij biedt goed tegenwicht op de eigenwijze Zelu zonder zo onredelijk te zijn als haar familie. Dit maakte hem een makkelijk personage om als favoriet te kiezen.

Maar ook dat stortte met dit hoofdstuk in elkaar. Een groot deel van zijn in dit hoofdstuk gepropte achtergrond kwam erg vrouw-onvriendelijk over. Het was dan wel bedoelt om te laten zien hoeveel hij gegroeid is, ik denk niet dat het op deze manier nodig was. Wat me hieraan nog het meeste stoorde was dat het gepaard ging met een verder amper voorkomend transgender personage. Het is natuurlijk goed om inclusief te zijn, maar het personage iNdonsa diende in het verhaal eigenlijk alleen om Msizi te leren een beter persoon te zijn. Ze werd, voor het grootste deel, op een positieve manier omschreven en leek erg indrukwekkend. Toch voelde het als iets wat er verhaast op het einde in zat in plaats van echt deel te zijn van het verhaal.

Ik zal nog niet verraden hoe dit boek eindigt. Ik denk dat het einde goed geschreven is, verrassend en passend is bij het concept van het boek. Tegelijkertijd denk ik dat ook hierover thematische implicaties zijn die niet helemaal passen bij wat het grootste deel van dit boek was. Punten die ik eerder als positief zag, worden door dit einde teniet gedaan.

Conclusie

Voor het grootste deel van de tijd dacht ik dat dit boek een nieuwe favoriet zou kunnen worden. Death of the Author zit vol liefde voor verhalen en alles wat ze voor mensen kunnen betekenen. Het verhaal is interessant, spannend en verrassend. Het is een boek met scifi elementen maar niet echt door en door science fictie. Door de verschillende perspectieven heeft het een erg sterke wereld, realistisch voelende personages en blijft het tempo van het verhaal er goed in. Hoewel er twee redelijk verschillende verhalen door elkaar verweven werden, verloor ik nooit mijn interesse in een van de twee. Allebei de verhalen waren interessant en ze sloten genoeg bij elkaar aan om logisch afgewisseld te worden.

Helaas vielen al deze sterke kwaliteiten op het einde uit elkaar. Death of the Author is vermakelijk om te lezen. Maar dit vermaak is niet genoeg om een misplaatste Elon Musk fan, een bijzonder uiteindelijk standpunt over AI en warrige thema’s over het hoofd te zien. Death of the Author begon heel erg goed maar mist een duidelijk doel die de boel bij elkaar houdt. Thema’s vallen weg en sommige conflicten werden daarmee wel erg makkelijk opgelost en weggewuifd. Het boek is eindeloos enthousiast over technologie zonder kritische vragen te stellen bij de betekenis ervan. Death of the Author is een bijzonder boek met veel familie drama, culturele achtergrond en wat scifi elementen. Het lees makkelijk weg, zit vol actie en heeft een verrassend einde, maar weet niet al haar beloftes waar te maken.