Laatst las ik Een Melodie van Wanhoop en dat boek heeft me behoorlijk aan het denken gezet. Niet alleen het verhaal zelf trouwens, maar ook de recensies. Waarom? Omdat de belangrijkste hoofdpersoon in Een Melodie van Wanhoop een biseksueel / panseksueel meisje is. En sommige mensen hebben daar een sterke mening over.
In dit artikel duiken we in een opmerking die in een van de recensies (oktober 2025) stond: ‘Tegenwoordig moet alles ‘queer’ zijn, en het is dan ook jammer dat de auteur meegaat in deze hype. Het is niet echt passend in dit verhaal en liet me even diep zuchten en denken van ‘zijn ze er daar nu weer mee?’’
Queer representatie is geen hype, maar een must
Nee, queer is geen tijdelijke hype. Vervang het woord queer eens met een ander soort representatie. Is het hebben van sterke vrouwelijke personages in een boek een hype? Nee. Is mensen van verschillende achtergronden in een verhaal stoppen een hype? Nee. Is mensen met een lichamelijke of mentale uitdaging in een boek stoppen een hype? Nee.
Leen schreef in deze recensie: ‘[Een Melodie van Wanhoop] bevat een mooie diversiteit aan personages, wat zeker een meerwaarde is en door veel lezers gewaardeerd zal worden.’
Iedereen wil zich graag gezien voelen. Zeker als je nog aan het ontdekken bent wat je identiteit precies is of je worstelt met een kwetsbaarheid, is het heel fijn om jezelf in een personage te kunnen herkennen. Het gevoel van ‘ik ben een normale zebra in plaats van een raar paard’.
Goede representatie is kneiter belangrijk, altijd. Queer representatie is niet te vergelijken met iets als the Harlem Shake, Among Us of Hyves. Dat zijn tijdelijke hypes die overwaaien. De queer community is er altijd al geweest en zal ook altijd blijven bestaan. Wist je dat 18% van Nederland queer is?
Is het erg om ‘queer’ een hype te noemen?
Hoe komt het op een queer iemand over om te horen dat je denkt ‘is het nou alweer queer, zucht’? Dat klinkt als: ‘Ik wil niet lezen over mensen zoals jij. Jullie zijn irritant en onbelangrijk. Dat jullie aandacht krijgen, is hopelijk een fase die overwaait.’
Dus ja, het het is kwetsend als je gelooft en zegt dat aandacht voor de queer community (vervelende) een hype is.
Moet ‘queer’ goed passen in een verhaal?
Laten we inhaken op een ander punt in de eerder genoemde recensie: queer is pas acceptabel als het passend is en dat zou in Een Melodie van Wanhoop niet het geval zijn.
Minca benoemt daarentegen: ‘Het lijkt tegenwoordig (2025) bijna een must voor auteurs om een queer personage in een boek op te nemen. Voor mij persoonlijk maakt het me niet zoveel uit of dit wel of niet het geval is, zolang het maar goed en realistisch voelt tijdens het lezen. En dat [is in Een Melodie van Wanhoop zeker het geval].’
Wat maakt het passend om queer te zijn? Moet het queer personage dan aansluiten bij een stereotype? Mag queer er alleen zijn als het een coming of age verhaal is waarin de ontdekking dat de hoofdpersoon queer is centraal staat?
Representatie heet representatie, omdat een personage een groep mensen vertegenwoordigt. En groepen mensen zijn altijd divers, dus representatie mag ook divers zijn. Het ene biseksuele meisje is het andere niet.
Hoe storend is queer representatie daadwerkelijk?
Laten we Een Melodie van Wanhoop weer even als voorbeeld nemen, omdat het feit dat de hoofdpersoon bi/pan is niet centraal staat in het verhaal. Het is dus een boek dat “ook geschikt / interessant / herkenbaar is voor niet-queer mensen”, bij gebrek aan betere bewoording.
Momenteel staan er 23 recensies van Een Melodie van Wanhoop op Goodreads, waarvan er dus maar één echt negatief was over de queer representatie en drie positief (inclusief die van mezelf). De andere 20 recensies benoemde het niet eens en vonden het dus niet noemenswaardig. In totaal heeft het boek 66 ratings, dus ook de 43 mensen die het boek alleen een aantal sterren hebben gegeven, vonden de queer representatie niet zó storend dat ze er wat over wilden schrijven.
Kortom: bij twijfel, gooi die representatie er gewoon in! Daarmee laat je misschien maximaal 2% van je lezers met hun ogen rollen. Dat lijkt me het risico waard, toch?
Welke rol moet een queer personage hebben?
‘Passend’ zou je ook op een andere manier kunnen lezen. Bijvoorbeeld hoe Disney dat vaak heeft opgepakt: de slechteriken queercoden, zoals Ursula. ‘Passend’ zou kunnen betekenen dat alleen de personages waar je een hekel aan hoort te hebben, queer mogen zijn. Of de personages die als eerste sterven. De personages die worden opgeofferd. Het ‘bury your gays’-effect. Laten we hopen dat dit niet de manier was waarop het bedoeld is in de recensie.
Personages die wat diversiteit in een verhaal brengen, kunnen elke rol hebben die je wilt, zolang je want kwantiteit en kwaliteit hebt. Als er maar één queer personage in een boek zit én dat een stereotype / slechterik / slachtoffer is, is dat op z’n zachtst gezegd teleurstellend. Heb je meer personages die verschillende facetten van de regenbooggemeenschap laten zien, dan kun je spelen met uiteenlopende rolverdelingen. Prima als de slechterik toevallig queer is, zolang je daarnaast iemand met een voorbeeldrol voor de regenbooggemeenschap neerzet.
Is ‘queer’ een genre of trope?
Queer is een identiteit en een vorm van representatie, een community, geen genre of trope (of cliché).
Een genre is (in dit geval) een categorie boeken met een vergelijkbare stijl of inhoud, waarin structurele elementen bepalend zijn. Een romance, thriller, historische roman of autobiografie dus, die allemaal queer kunnen zijn of niet.
Een trope is een soort bouwsteen voor een verhaal met een vanzelfsprekende relatie tot iets anders. Een wijze oude vrouw met veel levenservaring bijvoorbeeld of een dictatuur die voor ellende zorgt. Dingen waarvan de gemiddelde lezer weet dat die met elkaar in verband staan. Een trope is pas een cliché als het storend wordt, of een stereotype als het kwetsend is voor een bepaalde doelgroep.
Moeten boeken duidelijk als queer te herkennen zijn?
In een andere recensie van Een Melodie van Wanhoop benoemde Eva: ‘Ik vond het eerst heel verwarrend hoe het hoofdpersonage verliefd werd aangezien er niet werd vermeld dat het een wlw was. Dit werd achteraf iets duidelijker.’
Dus moet er dan op de kaft ergens staan dat het boek queer is, om die verwarring te voorkomen?
Een tijdje geleden plaatste Billy juist een video op Instagram met de boodschap: ‘Mijn liefde is geen triggerwarning.’ Billy haakte namelijk in op de opmerking: ‘Ik vind wel dat het er duidelijk bij moet staan … als het queer is. Er zijn namelijk ook mensen die dit niet fijn vinden om te lezen.’
Dit was in 2024 al een discussiepunt bij een panel van de Lesbische Leesclub. Enerzijds wil je lezers die zoeken naar personages zoals zij of die hun horizon graag willen verbreden, verwelkomen met een herkenbaar queer label. Anderzijds wil je mensen die misschien onterecht worden afgeschrikt door zo’n label niet mislopen. Tijdens het panel in 2024 was de conclusie dat veel uitgeverijen het nog te spannend vinden om dat te doen uit angst om lezers mis te lopen.
Laten we het ook even over Heated Rivalry hebben
Hoe zit dat in 2026 met de hype rondom bijvoorbeeld Heated Rivalry, Red, White and Royal Blue en A Nightmare Before Kissmass? De conclusie lijkt te zijn dat, zolang het een spicy boek is geschreven door en voor vrouwen over twee mannen*, dan is het top. Dat merkte we in het Lesbische boekenclub panel van 2024 ook al in zekere mate en blijkt dus helaas nog steeds zo te zijn.
Waarom is dat jammer? Omdat het over queer mannen gaat, maar zij zich zelf vaak ongemakkelijk voelen bij de fetisj-achtig geschreven scènes. Over queer mannen, maar niet voor queer mannen dus. Daarnaast is het jammer dat sapphic romance zo weinig aandacht krijgt, omdat het aanbod en de kwaliteit hierdoor maar gematigd kan toenemen.
Sapphic romance wordt vaak over, voor en door vrouwen geschreven, maar de vraag daarnaar lijkt kleiner te zijn. Ondanks dat vrouwen gemiddeld meer lezen dan mannen én veel vaker romance lezen. Tijdens het panelgesprek speculeerden we dat sapphic romance misschien te dichtbij komt voor vrouwen. Dat juist als je jezelf identificeert als een heteroseksuele cisvrouw, het “te spannend” is om te lezen over romantiek tussen twee vrouwen*.
*De romantiek kan natuurlijk ook gaan over een mix van intersekse mensen, (trans)mannen, mangeboren non-binaire mensen en/of macs-enby’s en meer als het achillian romance is, of intersekse mensen, (trans)vrouwen, vrouwgeboren non-binaire mensen en/of fem-enby’s en meer als het sapphic is.
Mogen we al kritisch zijn over queer representatie in boeken?
Een vraag die mij zelf bezighield tijdens het lezen van Een Melodie van Wanhoop is: mogen we al kritisch kijken naar queer representatie in boeken? En naar de representatie van mensen met een beperking? Want zoveel aanbod is er nou ook weer niet. Het wordt wel steeds meer, maar nog lang niet genoeg om de Queer Boekenkast te dwingen zich uit te breiden.
Ik vraag me bijvoorbeeld af in hoeverre de (niet-blinde) auteur van Een Melodie van Wanhoop sensitivity readers heeft betrokken bij het perspectief van de blinde Emeric. Dat stond in ieder geval niet in het dankwoord. En hoe toxic is het dat alle belangrijke vrouwelijke personages een soort magische verleiders zijn in dit verhaal? Hoe “echt” is het dan als je daar verliefd op wordt? Hoe “echt” is de bi/pan representatie dan nog? Tegelijkertijd loopt de heteroseksuele romance van de biseksuele hoofdpersoon ook niet erg goed af, dus daarin stuurt de auteur niet per se.
Ik ben bang dat we nog niet al te kritisch kunnen zijn over representatie in boeken. Dat we helaas nog in de fase zitten waarin we vooral blij moeten zijn dat er überhaupt diversiteit in een boek zit. Maar, de aandacht neemt toe als Heated Rivalry een teken mag zijn. En met meer aandacht komt meer vraag, en met meer vraag komt meer aanbod én beter aanbod. Wie weet mogen we in 2027 wél wat kritischer zijn. Ik hoop het.
