De scifi-serie Murderbot klinkt misschien als het zoveelste verhaal over ontspoorde technologie en robots die zich tegen de mens keren. Maar in werkelijkheid is Murderbot juist een verrassend grappige serie, waarin de grootste dreiging niet de robot zelf is, maar het systeem waarin die gedwongen moet functioneren. De serie is gemaakt door Chris en Paul Weitz en is gebaseerd op de populaire Murderbot Diaries-boekenreeks van schrijfster Martha Wells. Het eerste seizoen volgt de gebeurtenissen uit het eerste boek, All Systems Red (2016). Inmiddels zijn er al zeven boeken verschenen en staat het achtste deel later dit jaar op de planning. Dit biedt genoeg materiaal voor nog meer seizoenen. Apple TV heeft daar na het succes van dit seizoen duidelijk ook vertrouwen in, want zij hebben al aangekondigd dat er een tweede seizoen gaat komen. Des te meer reden om aan het eerste seizoen te beginnen.
Waar gaat Murderbot over?
De titel Murderbot roept misschien grimmige beelden op. Wie vaker scifi-films over robots kijkt, voorziet misschien al bloederige scènes van AI en (toekomstige) technologie die een dreiging vormen voor de mensheid. Toch is de toon van Murderbot verrassend humoristisch. De security unit (SecUnit) die zichzelf Murderbot noemt (Alexander Skarsgård), slaagt erin zichzelf te hacken en de module die het dwingt menselijke bevelen op te volgen uit te zetten. Zolang de robot op pad is met de chaotische groep wetenschappers van Mensah (Noma Dumezweni), moet het zijn best doen deze groep te helpen zonder zijn nieuwe vrijheid te laten blijken. Maar van binnen is er een hoop veranderd. Hoewel de angst heerst dat een robot die zichzelf bevrijdt een moordenaar zou worden, wil deze SecUnit vooral met rust gelaten worden en hun favoriete tv-serie kijken.
De wetenschappers, onder wie ook Gurathin (David Dastmalchian), Arada (Tattiawna Jones), Pin-Lee (Sabrina Wu), Bharadwaj (Tamara Podemski) en Ratthi (Akshay Khanna), zijn op reis naar een verre planeet om op zoek te gaan naar mineralen. Hoewel ze er zelf weinig voor voelen, dwingt het megabedrijf “The Company”, dat deze expedities verzekert, hen om een beveiligingsrobot mee te nemen. De robot werkt dan voor het bedrijf en is naast beveiliger ook een spion die doorgeeft wat de groep allemaal vindt.
Neurodiversiteit
Murderbot is een erg grappige comedy die je vooral wilt blijven kijken voor de hoofdpersoon. Er is iets herkenbaars en vertederends aan de hoofdpersoon. Het is deels gemaakt van technologisch en deels van organisch materiaal. De SecUnit is ontworpen om te beveiligen, maar Murderbot houdt eigenlijk helemaal niet van mensen. Toch kiest het ervoor om midden in het gevaar te springen om hun crew te redden. Het verhaal gaat eigenlijk vooral over het onbegrip van een robot die probeert te functioneren tussen een groep mensen nu die geen instructies meer hoeft te volgen.
Murderbot vindt het vervelend om oogcontact te maken, houdt niet van smalltalk of aanrakingen en vindt gevoelens maar ingewikkeld. Het liefst doet de SecUnit hun helm op. Murderbot draagt een letterlijk masker. De robot is sociaal ongemakkelijk en doet veel moeite om anderen te begrijpen. De robot is ook snel moe en moet opladen na zulke interacties. Het is niet moeilijk om hierin een parallel te zien met neurodiversiteit.
Genderdiversiteit
Murderbot is een robot en is daarmee niet verbonden aan typische gendernormen. Sommige personages gebruiken hij/hem-voornaamwoorden voor de robot, anderen zeggen het. Het personage zelf geeft geen specifieke mening hierover; het lijkt niet echt iets te zijn waar die mee bezig is. De robot heeft niet echt een gender.
De robot noemt zichzelf Murderbot, maar wil niet per se zo genoemd worden door anderen. De naam Murderbot is meer gerelateerd aan hun achtergrondverhaal en trauma. De meeste andere personages noemen het SecUnit (of zelfs ‘Seccy’). Hiermee zit er een tweestrijd tussen hoe het zichzelf ziet en hoe het door anderen gezien wil worden. De naam SecUnit is juist verbonden aan het bieden van veiligheid aan de anderen.
Het lastige met representatie is dat een robot een goede metafoor kan zijn, of juist een vervelend stereotype. Is het voor mensen herkenbaar om een personage te zien dat buiten de groep staat en door de serie heen erkenning krijgt? Of zorgt dit juist voor een onderscheid in hoe menselijk bepaalde eigenschappen zijn? Gelukkig zit er in deze serie naast de hoofdpersoon nog meer genderdiversiteit. Zo gebruikt Pin-Lee (Sabrina Wu) hen/hun-voornaamwoorden.
Seksualiteit
Ook heeft Murderbot geen enkele interesse in romantiek of seks. Zelf zegt het dat het niet het soort robot is dat hiervoor ontworpen is. Dit zorgt voor verschillende grappige momenten waarop de robot zich verbaast of irriteert over de relaties van de andere personages. Soms, vooral met Leebeebee (Anna Konkle), wordt het net wat oncomfortabel. Gelukkig gaat de rest van de crew hier wel respectvol mee om en was het prettig om te zien hoe zij ook voor Leebeebee een grens stelden.
Als het gaat om aseksualiteit en aromantische identiteit ligt het hebben van een robotpersonage gecompliceerd. Het is een stereotype dat seksualiteit verbonden is aan menselijkheid. Omdat de associatie hierbij is dat mensen gevoelloos zouden zijn, gaat de serie redelijk tegen het stereotype in. De tien afleveringen volgen juist hoe Murderbot steeds meer als menselijk gezien wordt.
Waar er naast Murderbot meer personages genderqueer waren, zijn er helaas niet meerdere personages duidelijk ace/aro-spec. Wel zitten er personages in die het hebben over en experimenteren met een polycule en is het duidelijk een wereld waarin queer relaties genormaliseerd zijn.
Robots en de staat van AI
Murderbot is dus, ondanks de naam, een sympathiek personage. Als kijker hoor je veelal wat er in de robot omgaat en sta je aan hun kant. Net als andere recente robotverhalen gaat het over het gevecht van een robot om zelfbeschikking en vrijheid te krijgen. Vergelijkbaar met films als Companion leeft de kijker mee met de robot. Waar Companion gaat over de rol van vrouwen, gaat het in Murderbot specifiek over mensen met autisme/ADHD of een andere vorm van neurodiversiteit. De robot wordt neergezet als een symbool voor minderheden. Vergelijkbaar met bijvoorbeeld Alien is het een antikapitalistisch verhaal. Het gaat over hoe een groot bedrijf medewerkers onderdrukt en levens opoffert voor eigen gewin.
Murderbot valt ook in de categorie van films die positief zijn over een toekomst met robots. De toekomst zelf is niet geheel positief. Hoewel de groep hoofdpersonen een soort hippies zijn van een planeet die een veel eerlijker politiek systeem lijkt te hebben, moeten zij alsnog gedwongen gevaarlijk werk doen om de economie van deze planeet draaiende te houden. Ze ervaren de negatieve consequenties van het bedrijf en zien ook welke impact dit heeft op de bredere wereld. Maar net als in The Wild Robot is het idee hier dat de robots zelf niet het probleem zijn. SecUnit is door dit bedrijf gemaakt, maar is daarmee al helemaal een slachtoffer van het systeem.
Verhalen en empathie
Deze serie deed me nog het meeste aan het boek Death of the Author van Nnedi Okorafor denken. In dit boek is een wereld van robots verweven met het leven van een schrijfster. Het gaat voor een groot deel over de impact van verhalen en kunst en hoe deze empathie versterken. Murderbot heeft een obsessie met het fictieve televisieprogramma “Sanctuary Moon”. Het gebruikt dit programma om plannen te maken en interacties te begrijpen.
Tegelijkertijd wordt Murderbot in deze serie ook geconfronteerd met erg negatieve beelden van security units. Elke keer dat een security unit losbreekt van de ‘governor module’ begint het gelijk de mensen eromheen te vermoorden. Corporation Rim, het bedrijf dat de robots maakt, is hiermee gediend, want zo versterken zij het idee dat hun controle nodig is. Hiermee wordt ook de kracht van verhalen en propaganda duidelijk.
Conclusie
Murderbot is veel meer dan een grappige scifi-serie over een robot die liever tv kijkt dan mensen redt. Onder de droge humor en toegankelijke actie schuilt een verhaal over de druk om te voldoen aan verwachtingen. De serie gebruikt robots als metafoor voor neurodiversiteit, genderdiversiteit en queerness. Tegelijkertijd is Murderbot kritisch op kapitalistische structuren die controle belangrijker vinden dan welzijn, en die angst voor ‘ontspoorde’ individuen inzetten om onderdrukking te rechtvaardigen.
Met een tweede seizoen al aangekondigd en een rijke boekenreeks als bronmateriaal, belooft dit pas het begin te zijn van een serie die nog veel meer te zeggen heeft.
Murderbot
TV Sersie
Goed
- Sterke personages
- Sterke wereld
- Grappig
- Diversiteit en representatie
Niet zo
- Stereotype van ace/aro robot
- Verwacht geen kritiek op AI/ Technologie
