Hogfather is een kerstachtig boek van Terry Pratchett dat behoorlijk veel gelijkenissen heeft met The Nightmare Before Christmas. Hoe groot is de kans dat een van de twee op de ander gebaseerd is? Best aanzienlijk en in deze blog leggen we uit waarom.
Waar gaat Hogfather (Berevaar) over?
“Er zat iemand op de stoel. Met een kind op zijn knie. Maar wel een raar iemand, onder dat rode pak. Een knokig iemand, met holle oogkassen en een valse baard. Hij bulderde: ‘Wat wil jij voor Berewaakdsavond, klein mensje?’
Chaos breekt uit in het twintigste schijfwereldboek van Terry Pratchett als de Berevaar verdwijnt. Wie heeft zijn rol overgenomen? Waar is de echte Berevaar gebleven? En waarom komt de Dood door de schoorsteen gekropen?
De dag voor Berewaak is dit jaar nog donkerder dan anders. Kan Suzan, de kinderjuf die nooit griezelt, ervoor zorgen dat de zon morgen weer opgaat?”
Waar gaat The Nightmare Before Christmas over?
Jack Skellington, de meest gevreesde en meest geliefde bewoner van Halloween Town, heeft er net weer een succesvolle Halloweenviering op zitten. Hij kan er helaas niet meer van genieten, omdat hij verveelt raakt. Wanneer hij op zoek gaat naar nieuwe inspiratie, komt hij per ongeluk in Christmas Town terecht. Daar komt hij op het idee om de Kerstman een handje te helpen en verantwoordelijkheid voor de kerstviering op zich te nemen. Dat kan alleen maar goed gaan…
Wie was er eerst: Pratchett of Burton?
Volgens Discworld Fandom wordt de Berevaar als eerst genoemd in het schijfwereldboek Reaperman (Maaiersteit) uit 1991. Daarin wordt nog niets opgebouwd dat zou kunnen leiden tot het daadwerkelijke Hogfather-boek. Soulmusic (Zieltonen) uit 1994 bespreekt ook De Berevaar, maar niets zo diepgaand als het personage dat we later leren kennen. Volgens Quora heeft Terry Pratchett Hogfather namelijk in één jaar geschreven en het boek kwam uit in 1996. Dit is drie jaar nadat de film The Nightmare Before Christmas uitkwam.
De productie van The Nightmare Before Christmas begon al in 1990 en zelfs daarvoor was er al informatie over dit project bekend. Vlak nadat Tim Burtons ‘Vincent’ was uitgekomen in 1982, heeft hij namelijk een gedicht geschreven met de titel ‘The Nightmare Before Christmas’.
Tim Burton is altijd geïnspireerd geweest door feestdagen, zoals Kerstmis en Halloween. “It gave you some sort of texture all of a sudden that wasn’t there before.” Voor het gedicht The Nightmare Before Christmas heeft hij inspiratie gehaald uit Rudolph the Red-Nosed Reindeer, How the Grinch Stole Christmas! en het gedicht A Visit from St. Nicholas. Daarnaast heeft hij ook inspiratie gehaald “na het zien van Halloweenspullen in de etalage van een winkel die werden weggehaald en vervangen door Kerstversieringen”.
Deze tijdlijn laat het dus zeker toe dat Pratchett door Burton is geïnspireerd, maar niet andersom.
Hoeveel lijken deze verhalen dan op elkaar?
Iedereen kan zien dat beide verhalen om een skelet gaan die zich voordoen als een soort Kerstman, maar is dat alles?
Ik ben niet de enige die de gelijkenissen tussen Hogfather en The Nightmare Before Christmas is opgevallen. TV tropes benoemt namelijk het volgende: “Hogfather begint het verhaal met wezens die de Berevaar (Kerstman) willen vermoorden. Even later in het verhaal doet de Dood (een skeletachtig wezen dat zelfs “skellington” genoemd wordt) de Kerstman-outfit aan en neemt diens rol over. De politie wordt gebeld om in te grijpen wanneer mensen ontdekken dat de Berevaar is vervangen. Tovenaars doen “wetenschappelijk” onderzoek naar ongrijpbare dingen, zoals het concept van Berewaak en geloven in ontastbare dingen. En er wordt zelfs bewijs gegeven voor het bestaan van de Boeman.”
Datzelfde geldt voor The Nightmare Before Christmas. Jack Skellington neemt de rol en kleding van de Kerstman over en ook hier komt de politie, nadat Jack gruwelijke cadeautjes heeft uitgedeeld. Zelfs het wetenschappelijk proberen te bewijzen van ongrijpbare dingen zoals het concept van Kerstmis en geloven in ontastbare dingen, komt terug. En uiteraard is Oogie Boogie ook in deze film een belangrijk personage.
Hoe verschillen Hogfather en The Nightmare Before Christmas?
Daarnaast is er nog iets interessants dat TV tropes opmerkte: “Het verhaal van Hogfather neemt een tegenovergesteld standpunt in, in vergelijking met The Nightmare Before Christmas. TNBC toont Kerstmis als iets heiligs dat niet hoeft te veranderen. Hogfather belicht juist problemen zoals Christmas Creep en de commercialisering van dingen. Deze kunnen weer opgelost worden met wat meer Halloween-denken.”
Christmas Creep verwijst naar het fenomeen dat Kerstmis alles overneemt. Dat het andere feestdagen opslokt en steeds dominanter aanwezig is voor langere periodes. Halloween is natuurlijk maar één dag in het jaar, in plaats van twee of zelfs drie.
Zelf heb ik alleen de Hogfather miniserie gezien en geen van Terry Pratchett’s boeken gelezen. Het zou dus heel goed kunnen dat ergens in zijn eerste 19 schijfwereldboeken al hints zitten naar de verhaallijn die in Hogfather worden uitgediept. Voor zover mijn onderzoek gaat, lijkt dat niet zo te zijn. Toch is het onmiskenbaar dat beide verhalen gebruikmaken van iets griezeligs dat de dood symboliseert en probeert iets over te nemen dat staat voor gezelligheid en hoop, om wat voor reden dan ook.
Maar, er zijn ook genoeg verschillen. Jack neemt de taak van de Kerstman namelijk op zich, omdat hij op zoek is naar een nieuwe sensatie. Iets om de leegte te vullen. De Dood van Pratchett vult juist de leegte van de Berevaar op om te voorkomen dat hij zelf kwetsbaar wordt. Beide motieven zijn egoïstisch, maar worden wel op een hele andere manier geuit.
De Dood haalt er bijvoorbeeld geen plezier uit om de “Kerstman” te zijn. Hij begrijpt het hele concept zelfs amper, in ieder geval aan het begin. Ook geeft hij veel om andere personages. Voor Jack is het een bewuste keuze om lol te maken en bekommert hij zich pas om Sally’s gevoelens helemaal aan het einde van de film. Pratchett’s Dood wil juist de balans van de wereld redden, terwijl Jack zijn best doet om alles overhoop te halen, in het begin dan.
Het komt er vooral op neer dat Hogfather geschikt is voor een veel volwassener publiek. De boodschap is iets somberder en meer gelaagd dan TNBF, omdat dat natuurlijk een kinderfilm is. Alles moet behapbaar en enigszins vrolijk blijven. Kortom: de verhalen zijn verre van hetzelfde, maar het zou goed kunnen dat Burtons gedicht Pratchett geïnspireerd heeft.
